Neolaia Cyprus

Εσύ το γνώριζες; Από πού «βγαίνουν» καθημερινές φράσεις

fraseis1

Έφαγες χυλόπιτα ή μάλλιασε η γλώσσα σου; Μάθε γιατί!

Του Νικόλα Γεωργίου 

Καθημερινά χρησιμοποιούμε εκφράσεις οι οποίες είναι αλήθεια πως ακούγοντάς τις αρχικά, δεν έχουν λογική. Από πού όμως προέρχονται; Πώς η ιστορία «θεμελίωσε» τις εκφράσεις αυτές στη δική μας καθημερινότητα;

«Μυρίζω τα νύχια μου»

fraseis2

Η φράση προέρχεται από την αρχαία τελετουργική συνήθεια, κατά την οποία οι ιέρειες των μαντείων βουτούσαν τα δάχτυλά  τους σ’ ένα υγρό με βάση το δαφνέλαιο, τις αναθυμιάσεις του οποίου εισέπνεαν καθώς τα έφερναν κατόπιν κοντά στη μύτη τους και μ’ αυτό τον τρόπο έπεφταν σ’ ένα είδος  καταληψίας, κατά την οποία προμάντευαν τα μελλούμενα.

«Έφαγα χυλόπιτα»

fraseis3

Γύρω στα 1815 υπήρχε κάποιος κομπογιαννίτης, ο Παρθένης Νένιμος, ο οποίος ισχυριζόταν πως είχε  βρει το φάρμακο για τους  βαρύτατα ερωτευμένους.

Επρόκειτο για ένα παρασκεύασμα από σιταρένιο χυλό ψημένο στο φούρνο. Όσοι λοιπόν αγαπούσαν  χωρίς ανταπόκριση, θα έλυναν το  πρόβλημά τους τρώγοντας αυτή τη  θαυματουργή πίτα – και μάλιστα επί τρεις ημέρες, κάθε πρωί, τελείως νηστικοί. Δυστυχώς το φάρμακό του δεν ήταν θαυματουργό, αλλά συνδυάστηκε άρρηκτα με τον πόνο της απόρριψης.

«Μάλλιασε η γλώσσα μου»

fraseis4

Η φράση αυτή έχει τις ρίζες της στο Βυζάντιο και συγκεκριμένα σε μία βάναυση τιμωρία όσων ξέφευγαν από τα όρια της έκφρασης. Του έδιναν ένα ειδικό χόρτο που ήταν υποχρεωμένος με το μάσημα να το κάνει πολτό μέσα στο στόμα του.  Το χόρτο, όμως, αυτό ήταν αγκαθωτό, στυφό και αρκετά σκληρό, τόσο που κατά το μάσημα στο στόμα του πρηζόταν και η γλώσσα, το ελατήριο δηλαδή της τιμωρίας του, άνοιγε, μάτωνε και γινόταν ίνες-ίνες, κλωστές-κλωστές, δηλαδή, όπως είναι τα μαλλιά.

«Χτύπα ξύλο»

fraseis5

«Άπτεσθαι ξύλου», έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες. Λόγω της πεποίθησης τους πως στα δένδρα κατοικούσαν νύμφες (Δρυάδες/Αμαδρυάδες) χτύπαγαν το ξύλο του κορμού των δένδρων για να επικαλεστούν την προστασία τους, καθώς οι νύμφες μπορούσαν να πραγματοποιήσουν τις ευχές των ανθρώπων.

«Καβάλησε το καλάμι»

fraseis6

Οι Σπαρτιάτες το έλεγαν για να πειράξουν τον Αγησίλαο. Ο Αγησίλαος αγαπούσε πολύ τα παιδιά του και όταν ήταν μικρά έπαιζε μαζί τους, καβαλώντας σαν σε άλογο, ένα καλάμι. Κάποια μέρα όμως τον είδε ένας φίλος του σε αυτή την στάση και ο Αγησίλαος τον παρακάλεσε να μην πει τίποτα σε κανέναν.

Αλλά εκείνος δεν κράτησε τον λόγο του και το είπε σε άλλους, για να διαδοθεί σιγά – σιγά σε όλους και να φθάσει στις μέρες μας, με αλλαγμένη την ερμηνεία του (το λέμε όταν θέλουμε να πούμε για κάποιον ότι πήραν τα μυαλά του αέρα).

«Σε τρώει η μύτη σου, ξύλο θα φας»

fraseis7

Η φράση αυτή προέρχεται από την αρχαία Σπάρτη, όπου οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, πίστευαν πως η φαγούρα στη μύτη ήταν γρουσουζιά.

Κάποτε για παράδειγμα, ο βασιλιάς της Σπάρτης Άγις, ενώ έκανε πολεμικό συμβούλιο με τους αρχηγούς του, είδε ξαφνικά κάποιον από αυτούς να ξύνει αφηρημένος το αφτί του. Αμέσως σηκώθηκε πάνω και διέλυσε το συμβούλιο.- Θα έχουμε αποτυχία οπωσδήποτε.

«Πράσσειν άλογα» (όχι πράσινα άλογα)

aloga

«Τί είναι αυτά που μου λες; Αυτά είναι αηδίες και πράσσειν άλογα». Προέρχεται εκ του ενεργητικού απαρέμφατου του ρήματος «πράττω» ή/και «πράσσω» (τα δύο τ, αντικαθίστανται στα αρχαία και από δύο σ), που είναι το «πράττειν» ή/και «πράσσειν» και του «άλογο» που είναι ουσιαστικά το ουσιαστικό «λόγος» που σημαίνει λογική (σε μία από τις έννοιες του) με το α στερητικό μπροστά. Α-λογο το παράλογο, δηλαδή ,Πράσσειν άλογα, το να κάνει κανείς παράλογα πράγματα.

«Κατά φωνή κι ο γάιδαρος»

fraseis9

Στην αρχαιότητα , όταν ένας γάιδαρος φώναζε πριν αρχίσει μια μάχη, νόμιζαν ότι οι θεοί τους προειδοποιούσαν για τη νίκη. Κάποτε ο Φωκίωνας ετοιμαζόταν να επιτεθεί στους Μακεδόνες του Φιλίππου, αλλά δεν ήταν και τόσο βέβαιος για το αποτέλεσμα, επειδή οι στρατιώτες του ήταν λίγοι. Τότε αποφάσισε ν’ αναβάλει για μερικές μέρες την επίθεση.

Πάνω, όμως, που ήταν έτοιμος να διατάξει υποχώρηση, άκουσε ξαφνικά τη φωνή ενός γαϊδάρου από το στρατόπεδο του. – Κατά φωνή κι ο γάιδαρος! Και φύγαμε για επίθεση…

«Του έδωσε τα παπούτσια στο χέρι»

fraseis10

Με τη φράση αυτή εννοούμε ότι κάποιον τον διώχνουμε, τον απολύουμε από τη δουλειά του για διάφορους λόγους. Αυτή η έκφραση ξεκίνησε από ένα παλιό έθιμο, που είχε την πρώτη εφαρμογή του στη Βαβυλωνία. Όταν ο βασιλιάς ήθελε να αντικαταστήσει έναν άρχοντα, είτε γιατί ήταν ανεπαρκής, είτε γιατί με κάποια σφάλματά του είχε πέσει στη δυσμένειά του, του έστελνε ένα ζευγάρι από παλιά παπούτσια με γραμμένο από κάτω το όνομα αυτού που το λάβαινε.

«Δεν ιδρώνει τ’ αυτί του»

fraseis11

Την φράση αυτή την χρωστάμε στον πατέρα της Ιατρικής τον Ασκληπιό. Όταν κάποια νεαρή τον ρώτησε, με ποιον τρόπο θα μπορούσε να κάνει τον νεαρό που της άρεσε να την αγαπήσει, αυτός απάντησε : «Να τον κλείσεις σ’ ένα πολύ ζεστό δωμάτιο, την συμβούλευσε, και αν ιδρώσουν τ αφτιά του, θα σ αγαπήσει. Αν δεν ιδρώσουν, μην παιδεύεσαι άδικα»

*Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Κυριακάτικη Εφημερίδα «24», στις 7 Δεκεμβρίου 2014, Φύλλο 36. 

*Πηγές: www.newsbomb.gr , www.rizaonline.gr

Πρόσφατα

Δημοφιλέστερα